CIBIL, Experian, Equifax, CRIF: तुमचा स्कोअर प्रत्येक ठिकाणी सारखा का नसतो

एकाच दिवशी दोन ॲपमधून तुमचा स्कोअर तपासा आणि कधी कधी तुम्हाला दोन वेगवेगळे आकडे दिसतील—एका ठिकाणी 780, तर दुसऱ्या ठिकाणी 745, आणि दोन्हीही त्याला "तुमचा क्रेडिट स्कोअर" म्हणत असतील. यापैकी कोणतेही ॲप चुकीचे नाही. भारतात चार स्वतंत्र क्रेडिट ब्युरो कार्यरत आहेत आणि तुमचा कर्जदाता प्रत्यक्षात कोणत्या ब्युरोचा स्कोअर तपासतो हे माहीत नसेल, तर कदाचित तुम्ही चुकीच्या आकड्यावर लक्ष ठेवत असाल.

एक देश, चार ब्युरो

TransUnion CIBIL, Experian India, Equifax India आणि CRIF High Mark या सर्व संस्था RBI कडून परवानाधारक आहेत आणि त्या क्रेडिटशी संबंधित माहिती गोळा करून स्कोअर तयार करतात. तुम्हाला क्रेडिट देणाऱ्या प्रत्येक बँकेला किंवा NBFC ला तुमच्या परतफेडीची माहिती यापैकी किमान एका ब्युरोला द्यावी लागते आणि अनेकदा एकापेक्षा जास्त ब्युरोंनाही ती दिली जाते.

• CIBIL आणि Experian: स्कोअर 300 ते 900
• Equifax: स्कोअर 1 ते 999; पाहताना जवळपास सारखा वाटतो, पण आकडा-आकड्याची थेट तुलना करता येत नाही
• CRIF High Mark: 300 ते 900; याचा वापर मुख्य प्रवाहातील क्रेडिट कार्डांच्या तुलनेत NBFC आणि मायक्रोफायनान्स कर्जामध्ये अधिक दिसतो

बँका प्रत्यक्षात कोणता ब्युरो पाहतात?

CIBIL, आणि मोठ्या फरकाने. HDFC, ICICI, SBI Card आणि Axis हे प्राथमिक तपासणीसाठी CIBIL पाहतात. बहुतेक बँका डीफॉल्टनुसार "क्रेडिट स्कोअर" म्हणतात तेव्हा हाच आकडा अभिप्रेत असतो. काही जारीकर्ते मोठ्या क्रेडिट लिमिटच्या मंजुरीवेळी किंवा तुमची CIBIL फाइल छोटी असल्यास Experian किंवा Equifax चीही तपासणी करतात. तुम्हाला फक्त एका आकड्यावर गंभीरपणे लक्ष ठेवायचे असेल, तर तो CIBIL असावा आणि इतर स्कोअरची वर्षातून एकदा सामान्य तपासणी करावी.

कोणते ॲप कोणता ब्युरो दाखवते?

तुमच्या आवडत्या आर्थिक ॲपमध्ये दिसणारा स्कोअर योगायोगाने आलेला नसतो. प्रत्येक ॲपमागे विशिष्ट ब्युरोसोबतची भागीदारी असते:

आर्थिक तंत्रज्ञान कंपन्या त्यांच्या भागीदारी बदलत राहतात, त्यामुळे याकडे कायमस्वरूपी तथ्य म्हणून न पाहता एक सामान्य नकाशा म्हणून पाहा. यापैकी एखाद्या ॲपचा स्कोअर वेगळा वाटला, तर घाबरण्यापूर्वी तो ॲप कोणत्या ब्युरोकडून माहिती घेत आहे हे तपासणे योग्य ठरेल.

एकाच व्यक्तीचे स्कोअर वेगवेगळे का असतात?

या फरकामागे दोन मुख्य कारणे आहेत. पहिले म्हणजे प्रत्येक कर्जदाता प्रत्येक ब्युरोला माहिती देत नाही. त्यामुळे CIBIL कडे तुमच्या पाच वर्षांच्या कार्ड इतिहासाची संपूर्ण माहिती असू शकते, तर Experian मध्ये एखादे खाते पूर्णपणे गायब असू शकते, कारण त्या जारीकर्त्याने तेथे त्याची माहिती दिलीच नसेल. दुसरे म्हणजे प्रत्येक ब्युरो उपलब्ध माहितीवर स्वतःची स्कोअरिंग पद्धत वापरतो. त्यामुळे अगदी समान माहिती असली तरी अंतिम स्कोअर वेगळा येऊ शकतो. एका ब्युरोच्या नोंदीत असलेले आणि दुसऱ्याच्या नोंदीत नसलेले चुकलेले पेमेंट यासारखे नकारात्मक तपशीलच दोन ॲपमध्ये एकाच आठवड्यात 30-40 गुणांचा फरक दिसण्याचे कारण ठरू शकतात.

वर्षातून एकदा चारही ब्युरो तपासा—मोफत

RBI च्या नियमानुसार प्रत्येक ब्युरोने तुम्हाला वर्षातून एक मोफत अहवाल थेट स्रोताकडून द्यावा लागतो, कोणत्याही तृतीय-पक्ष ॲपमार्फत नव्हे. CIBIL चे पोर्टल, Experian ची वेबसाइट, Equifax ची वेबसाइट आणि CRIF High Mark ची वेबसाइट यावर ही सुविधा स्वतंत्रपणे उपलब्ध असते. वर्षातून एकदा चारही अहवाल काढणे चांगले, ते एकसारखेच असतील असे गृहीत धरण्यापेक्षा. CRED, Paytm आणि PhonePe यांसारखी ॲप्स सोयीसाठी साधारणपणे एका ब्युरोचा आकडा दाखवतात, संपूर्ण अहवाल नाही.

ही सवय वर्षातून एकदा ठेवा, फक्त एकदाच तपासू नका. वर्षातून एकदा चारही ब्युरोकडून तुमचा मोफत अहवाल घ्या आणि तो नीट वाचा. काहीतरी चुकीचे दिसले—तुम्हाला माहीत नसलेले खाते, वेळेवर केलेले पेमेंट उशिरा दाखवलेले किंवा चुकीची थकबाकी—तर त्यावर आक्षेप नोंदवा. अशा चुका व्हायला नको त्यापेक्षा जास्त होतात आणि कर्जाच्या अर्जाच्या वेळी त्या लक्षात येण्यापेक्षा आधीच सापडणे खूप सोपे असते.

यापैकी कोणत्याही माध्यमातून स्वतःचा स्कोअर तपासणे ही सॉफ्ट चौकशी असते आणि त्यामुळे तुमच्या स्कोअरवर परिणाम होत नाही. तुम्ही प्रत्यक्ष क्रेडिटसाठी अर्ज करता आणि कर्जदाता स्वतः तपासणी करतो, तेव्हाच हार्ड चौकशी होते.

प्रत्यक्ष फरक कसा दिसतो?

समजा अठरा महिन्यांपूर्वी तुम्ही एका कार्डचे पेमेंट चुकवले आणि त्या कार्डचा जारीकर्ता प्रामुख्याने CIBIL ला माहिती देतो, तर Experian ला ती माहिती अनियमितपणे देतो. तुमच्या CIBIL नोंदीत ते चुकलेले पेमेंट स्पष्टपणे दिसते आणि काही चक्रांपर्यंत तुमचा स्कोअर खाली राहतो. Experian मध्ये मात्र खाते संपूर्ण काळ व्यवस्थित दिसू शकते, कारण नकारात्मक माहिती तिथे पोहोचलीच नाही. फक्त Experian तपासल्यास तुमचा इतिहास पूर्णपणे स्वच्छ आहे असे तुम्हाला वाटेल. फक्त CIBIL तपासल्यास खरी परिस्थिती दिसेल. यापैकी कोणताही ब्युरो खोटे बोलत नाही. दोघेही त्याच गुंतागुंतीच्या अहवाल व्यवस्थेच्या वेगवेगळ्या भागांवर काम करत आहेत. म्हणूनच एका ॲपमधील एका आकड्यावर अवलंबून राहिल्यास दुसरा कर्जदाता वेगळी फाइल तपासतो तेव्हा तुम्हाला धक्का बसू शकतो.

चुकीची माहिती दुरुस्त करण्याची प्रक्रियाही प्रत्येक ब्युरोकडे स्वतंत्रपणे करावी लागते. CIBIL अहवालातील चुकीची नोंद दुरुस्त केल्याने Equifax किंवा CRIF मधील तीच चुकीची नोंद आपोआप दुरुस्त होत नाही, कारण प्रत्येक ब्युरोची स्वतंत्र तक्रार प्रक्रिया आणि पोर्टल आहे. चूक गंभीर असेल आणि ती दुरुस्त होण्यासाठी साधारण 30 दिवस लागत असतील, तर एका ठिकाणी दुरुस्ती केल्याने सर्वत्र सुधारणा होईल असे गृहीत धरण्यापूर्वी इतर तीन अहवालांतही तीच चूक आहे का ते तपासा.

तुमची फाइल छोटी किंवा गोंधळलेली असेल तर

तुमचा CIBIL स्कोअर चांगला दिसत असूनही एखाद्या ठिकाणी अर्ज नाकारला जात असेल, तर त्या कर्जदात्याने दुसऱ्या ब्युरोची फाइल तपासली का ते पाहा. एखादा जुना थकबाकीचा तपशील फक्त एका ब्युरोला कळवला गेला असेल, तर स्वच्छ CIBIL नोंदीसोबत अधिक गोंधळलेली Experian किंवा Equifax फाइल असू शकते. विशेषतः होम लोन किंवा मोठ्या वैयक्तिक कर्जाच्या अर्जापूर्वी हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण मोठे कर्ज देणारे संस्थान क्रेडिट कार्ड जारीकर्त्यापेक्षा एकापेक्षा जास्त ब्युरो तपासण्याची शक्यता जास्त असते. रोजच्या क्रेडिट कार्ड अर्जांसाठी CIBIL हाच सर्वप्रथम व्यवस्थित ठेवण्यासारखा स्कोअर आहे.

कोणत्या ब्युरोवर लक्ष ठेवायचे हे कळल्यानंतर तुमच्या स्कोअरवर प्रत्यक्ष कोणते घटक परिणाम करतात—पेमेंट इतिहास, क्रेडिट वापर, क्रेडिट इतिहासाची लांबी आणि इतर बाबी—याचे स्वतंत्र स्पष्टीकरण आम्ही क्रेडिट स्कोअरवर परिणाम करणारे महत्त्वाचे घटक आणि त्यांची योग्य मर्यादा या लेखात दिले आहे. शून्यापासून सुरुवात करत असाल तर हा लेख त्यासोबत वाचणे उपयुक्त ठरेल.